Czy gluten zabija?

Cześć, mam na imię Dominika i  mam celiakię od 4 lat…

Dieta bezglutenowa w ostatnich latach wiedzie prym, jeśli chodzi o diety lecznicze/ redukcyjne/ eliminacyjne/ na wszystko – niepotrzebne skreślić. Z jednej strony bardzo ułatwia to życie chorym na celiakię, gdyż dostępność i cena produktów bezglutenowych jest coraz bardziej przystępna i  łatwiej znaleźć także świadomych restauratorów, którzy są w stanie podać w pełni bezglutenowe danie, zachowując wszelkie środki ostrożności. Trzeba mieć na uwadze, że jest spora różnica pomiędzy dieta bezglutenową, a dietą ograniczającą spożycie glutenu. Chorzy z celiakią muszą bezwzględnie przestrzegać higieny przygotowania posiłków (osobne naczynia, deski, sitka, półka na swoje produkty), spożywać tylko certyfikowane produkty bezglutenowe lub naturalnie bezglutenowe przygotowywane samodzielnie od podstaw, a nawet sprawdzać skład kosmetyków, szczególnie pomadek do ust (sic!).

Z drugiej jednak strony coraz częściej dieta bezglutenowa jest podejmowana na własną rękę, przez osoby nie świadome zagrożeń z niej płynących. Jakich?

Czym jest gluten?

Jest to frakcja białek występująca we wszystkich odmianach pszenicy (orkisz, pszenżyto), żyta i jęczmienia. Owies jest teoretycznie bezglutenowy, jednak niecertyfikowany znakiem przekreślonego kłosa jest bardzo zanieczyszczony glutenem pszennym, często występują także reakcje krzyżowe przez podobieństwo do pszenicy (czyli organizm myli białko pochodzące z owsa z tymi z pszenicy, bo wydają mu się podobne). Wiemy jednak, że białka w wyniku trawienia rozkładane są do aminokwasów, które już nie są w stanie „uczulać” organizmu, skąd więc problem z glutenem?

Nawet u osób zdrowych nie jest on w pełni rozkładany i fragment tego białka pozostaje zawsze niestrawiony. Stąd oprócz celiakii, jest spory problem alergii na pszenicę oraz nietolerancji glutenu.

 

Zagrożenia diety bezglutenowej

Przede wszystkim dieta bezglutenowa słynie z wyższego indeksu glikemicznego, ponieważ większość gotowych produktów bezglutenowych bazuje na skrobi kukurydzianej i ziemniaczanej. Produkty te dają mniejsze uczucie sytości, stężenie cukru po posiłku jest znacznie wyższe, co może prowadzić do zaburzeń metabolicznych. Zamieniając nawet zwykły chleb pszenno- żytni nienajlepszej jakości na bezglutenowy, pozbawiamy się w diecie sporego źródła witamin z grupy B ( można je nazwać transporterami białek, tłuszczy i węglowodanów do komórek, więc ich niedobór zaburza prawidłowy metabolizm). U osób na diecie bezglutenowej stwierdzono niedobory witaminy B1, B2, B6, kwasu foliowego, magnezu i żelaza [1]. Przy dużym spożyciu oczyszczonej skrobi maleje także spożycie błonnika, a producenci by nadać tym produktom odpowiednią strukturę i smakowitość wykorzystują tłuszcze nasycone i utwardzane, co w połączeniu z niedoborami witamin z grupy B zwiększa ryzyko cukrzycy, otyłości, nadciśnienia, wzrost cholesterolu, czyli zespołu metabolicznego.

 Muszę jednak podkreślić, że osoba jedząca od rana do wieczora białe pieczywo na zmianę z ziemniakami i fast foodami, również jest na te niedobory narażona!

Prawidłowa dieta bezglutenowa powinna opierać się na produktach nieprzetworzonych i zbożach pełnoziarnistych naturalnie bezglutenowych – gryka, proso, sorgo, ryż brązowy, komosa ryżowa, amarantus, teff,  a gotowe produkty bezglutenowe powinny stanowić jedynie dodatek lub urozmaicenie diety.

Dieta bezglutenowa sama w sobie nie jest niedoborowa, jednak oparta na przetworzonych produktach, uboga w warzywa, owoce, nienasycone kwasy tłuszczowe może się taka stać. Gluten jako białko nie jest zbyt odżywcze, więc jego niedobór akurat nikomu nie zaszkodzi.

Ponadto osoby eliminujące gluten bez wcześniejszej diagnostyki pod kątem celiakii odbierają sobie możliwość wykrycia celiakii przez wiele miesięcy. Celiakia nie zawsze ma ostrą postać jelitową, objawiającą się biegunkami, stąd wiele jest osób niezdiagnozowanych, a średni czas postawienia rozpoznania wynosi 10 lat.  Jest pewien procent osób z celiakią bezobjawową, co nie znaczy że ich jelita nie są niszczone i narażone na raka jelita grubego. Wyobraźcie sobie, że osoba, która nie wie że ma celiakię nie spożywa na co dzień glutenu, jednak okazjonalnie, od święta nie przestrzega diety. Dochodzi do reakcji odpornościowej organizmu i w wyniku stanu zapalnego uszkadzane są kosmki jelitowe. W zależności od długości spożycia i nasilenia reakcji organizmu mniej lub bardziej. Ich regeneracja może trwać od 6 miesięcy do 2 lat. Nawet ze świętami tylko 2 razy do roku taka osoba nigdy nie ma w pełni zregenerowanych jelit.

Czyli najpierw diagnostyka, później eliminacja!

 

Kto może skorzystać na diecie bezglutenowej?

Istnieją pewne powiązania pomiędzy dietą bezglutenową a chorobami autoimmunologicznymi (Hashimoto, Graves – Basedow,  Stwardnienie rozsiane, cukrzyca typu 1) zaburzeniami pracy jelit. schizofrenią czy autyzmem. Częstość występowania Hashimoto u osób z celiakią jest ponad 4 krotnie wyższa niż u zdrowej populacji [2], a w przypadku chorych na cukrzycę typu 1 prawdopodobieństwo celiakii wynosi nawet 90%.

Cześć z tych powiązań spowodowana jest niezdiagnozowaną celiakią u tych osób lub występowaniem pojedynczych przeciwciał, występujących w celiakii. Sam gluten w sobie może jednak zwiększać przepuszczalność jelit, wpływać na skład mikroflory jelitowej, powodować  reakcje krzyżowe (mimikra molekularna) i nasilać stany zapalne.  Dodatkowo już w 1979 roku stwierdzono, że w wyniku niepełnego metabolizmu glutenu powstają egzorfiny – pochodne opiatów (np. morfiny), które mogą wpływać na układ nerwowy, a przez to także zachowanie np. u dzieci z autyzmem czy chorych na schizofrenie [2] Dr Dawid Perlmutter w książce „Zbożowa głowa” zwraca też uwagę na silny wpływ uzależniający nas od jedzenia np. pieczywa przez właśnie wpływ egzorfin. Podobne substancje jednak nieco słabsze powstają z kazeiny występującej w mleku. Sama przechodząc na dietę bezglutenową pamiętam jak wszystko pszeniczne silnie mi pachniało i z łezką w oku jadłam ostatnią pizzę. Po 4 latach nie widzę, żadnego przywiązania do zbóż glutenowych i niczego mi nie brakuje.

Nawet jeśli badania nie potwierdzą celiakii lub alergii na gluten u osób z chorobami autoimmunologicznymi, ograniczenie jego spożycia w diecie może wpłynąć na szczelność bariery jelitowej, dzięki czemu zmniejszy wpływ innych alergenów pokarmowych i endotoksyn produkowanych przez bakterie w jelicie na układ odpornościowy, co przyniesie korzyści w samopoczuciu i zmniejszeniu objawów chorobowych.

 

 

  1. Martin J., Geisel T., Maresch C., Krieger K., Stein J.: Inadequate
    nutrient intake in patients with celiac disease: results from a German dietary survey. Digestion, 2013; 87: 240-246
  2. Hadithi M, de Boer H, Meijer JW, Willekens F, Kerckhaert JA, Heijmans R, Peña AS, Stehouwer CD, Mulder CJ. Coeliac disease in Dutch patients with Hashimoto’s thyroiditis and vice versa. World J Gastroenterol. 2007 Mar 21; 13(11):1715-22.
  3. Smyth D.J., Plagnol V., Walker N.M et al. Shared and distinct genetic variants in type 1 diabetes and celiac disease. N. Engl. J. Med., 2008; 359: 2767-2777
  4. Zioudrou C., Streaty R.A., Klee W.A.: Opioid peptides derived from food proteins. The exorphins. J. Biol. Chem., 1979; 254: 2446-2449

Podziel się: